Het SCO-Kohnstamm Instituut van de Universiteit van Amsterdam gaat in samenwerking met het lectoraat Maatwerk Primair van Pabo Almere een tweejarig onderzoek uitvoeren naar de effecten van begeleid hardop lezen op de leesvaardigheid van leerlingen met een laag leesniveau. Het onderzoek wordt gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), dat de prijsvraag ‘OnderwijsBewijs' uitschreef voor onderzoeksvoorstellen op het gebied van onderwijs.

Begeleid hardop lezen is een methode die volgens Amerikaans en Engels literatuuronderzoek een positieve invloed heeft op de leesvaardigheid en woordenschat van zwakke lezers. Een aantal Almeerse scholen past de methode toe en is er enthousiast over, maar de resultaten zijn nooit goed geëvalueerd. Henk Blok, die het onderzoek samen met collega-onderzoeker en lector Ron Oostdam uitvoert: ‘Door middel van ons onderzoek gaan we achterhalen óf de methode daadwerkelijk effect heeft en zo ja, welke variant van de methode het beste kan worden toegepast.'

Twee kansrijke methodieken getest

Het onderzoek, waarbij de UvA samenwerkt met het lectoraat Maatwerk Primair van Pabo Almere, vijf schoolbesturen uit de provincie Flevoland en de gemeente Almere, bestaat uit twee delen waarin de effectiviteit van twee kansrijke methodieken wordt bepaald. Bij beide methodieken krijgen de kinderen 12 weken lang, vier keer per week gedurende 20 minuten leesbegeleiding. De eerste methode is die van herhaald lezen; kinderen oefenen telkens met dezelfde tekst totdat er een zekere beheersing is bereikt. Bij de andere methode krijgen de kinderen juist elke keer een nieuwe tekst voorgelegd. Om te kunnen vaststellen of begeleid hardop lezen daadwerkelijk effect heeft, maken de onderzoekers gebruik van een controlegroep. Deze groep krijgt 12 weken lang geen enkele vorm van leesbegeleiding. Ron Oostdam: ‘Dat klinkt onethisch, maar deze controleleerlingen ontvangen na 12 weken de aanpak die als beste uit de bus komt. Zij profiteren dus ook mee van het onderzoek.'

Twee experimenten

In het onderzoek zijn twee experimenten ingebouwd, waarbij de leerlingen in de ene groep een-op-een leesbegeleiding ontvangen en de anderen in een groepje. Oostdam: ‘Daar hebben we bewust voor gekozen omdat we ons realiseren dat individuele begeleiding veel meer tijd en mankracht kost ten opzichte van groepssessies. Als de groepssessies net zo goed als of beter werken dan de individuele sessies, dan is de methodiek gemakkelijker en goedkoper te implementeren.'

Effect van leeftijd en leerjaar

De onderzoekers richten zich op leerlingen uit de groepen 4, 5 en 6, zodat ze ook de effecten van leeftijd en leerjaar kunnen meten. Blok: ‘Het zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat herhaald lezen in groep 4 nog prima werkt, maar dat het bij leerlingen van groep 6 averechts werkt, omdat die meer gefocust zijn op nieuwe dingen.'
De nadruk bij het onderzoek ligt op het zogeheten technisch lezen (kunnen leerlingen teksten vlot en foutloos verklanken), maar ook begrijpend lezen en de woordenschat worden gemeten.
Het onderzoek duurt twee jaar en start komend schooljaar.